Członkowie Wspierający:

PTK Koltar - Grupa Azoty
IGTL.

Partnerzy:

PTK Koltar - Grupa Azoty

Aktualności:

Doradcom pod rozwagę uwag kilka.10:34 2006.02.12

Szanowne koleżanki i koledzy,
Od dłuższego czasu w Naszym środowisku (doradców ds. bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych koleją) ubolewamy nad marginalizacją znaczenia funkcji doradcy w przedsiębiorstwie. Niejednokrotnie z zazdrością spoglądamy na doradców w transporcie drogowym, gdzie głównie dzięki regulacjom administracyjnym wzrosło znaczenie roli doradcy w przedsiębiorstwie. W transporcie kolejowym jak na razie takich „bodźców” nie mamy, a menadżerowie najczęściej traktują wyznaczenie / zatrudnienie doradcy ds. bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych koleją, wyłącznie jako element „kosztotwórczy” i wyznaczają / zatrudniają doradcę tylko ze względu na wymóg ustawowy, nie dostrzegając w tym wymiernych korzyści dla całego przedsiębiorstwa. Nasuwa się pytanie, czy my sami (jako doradcy) robimy wszystko, aby zmienić ten wizerunek i podnieść znaczenie oraz prestiż doradcy w przedsiębiorstwie?
Otóż opierając się na moim doświadczeniu w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych koleją (oczywiście nie tak bogatym jak kolegi Ryszarda Chorosia czy też koleżanki Anity Pilaszkiewicz) oraz wynikach kontroli przeprowadzonych przez mnie w około 100 podmiotach gospodarczych ośmielam się stwierdzić, iż niestety My sami nie do końca wykorzystujemy możliwości, jakie daje nam zarówno Regulamin dla Międzynarodowego Przewozu Kolejami Towarów Niebezpiecznych RID obowiązujący od 01.01.2005r., jak
i ustawa z dnia 31 marca 2004 r. o przewozie koleją towarów niebezpiecznych (Dz.U. Nr 97, poz. 962, z późniejszymi zmianami).
Zasadniczą przyczyną tego stanu rzeczy jest fakt, iż najczęściej (ponad 90% przypadków) obowiązki doradcy są niejako tylko „dopisane” do zasadniczych obowiązków pracownika, wynikających z umowy o pracę.
Inną, nie mniej istotną przyczyną jest niezbyt sumienne wypełnianie obowiązków doradcy (określonych w regulaminie RID, jak również w cytowanej powyżej ustawie) przez samych doradców. Wyraźnie pragnę w tym miejscu podkreślić, iż wielu spośród doradców starannie wypełnia swoje obowiązki – sam znam przynajmniej kilka takich osób, a korzystając z okazji pozwolę sobie wymienić tylko dwa nazwiska z terenu mojego działania. Są to Panowie: Mirosław Maziej z firmy CTL TANKPOL S.A. w Bydgoszczy oraz Feliks Otta z firmy PETROLINVEST Sp. z o.o. w Gdyni. Ich zaangażowanie i niezwykle sumienne wypełnianie obowiązków doradcy przyczynia się nie tylko do podniesieniu poziomu bezpieczeństwa, ale również zmieniło stereotypowe myślenie kierownictwa firm na temat konieczności przestrzegania wszystkich procedur zapewniających pełne bezpieczeństwo prac za / rozładunkowych towarów niebezpiecznych oraz samego przewozu towarów niebezpiecznych koleją.
Niestety, działania wielu z doradców ograniczają się przede wszystkim do …. sporządzenia „Rocznego sprawozdania z działalności w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych”
(art. 32 ustawy z dnia 31.03.2004r. o przewozie koleją towarów niebezpiecznych) i przesłania tegoż „Rocznego sprawozdania…” do Prezesa UTK w Warszawie. Mimo wyznaczenia przez ustawodawcę ostatecznego terminu przesyłania „Rocznego sprawozdania….” do Prezesa UTK na dzień 31 stycznia każdego roku następującego po roku, którego dotyczy sprawozdanie, „Roczne sprawozdania ….” za rok 2004, docierały do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego w Warszawie dopiero w marcu, lipcu a nawet październiku 2005r.
( informacja uzyskana od Pana Naczelnika Janusza Zajfryda).
W celu poprawy bezpieczeństwa przy czynnościach ładunkowych, samego przewozu towarów niebezpiecznych oraz podniesienia znaczenia doradcy do spraw bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych koleją proponuję, aby w trakcie wykonywania obowiązków doradcy zwrócić szczególną uwagę na następujące zagadnienia:
I. Regulamin Pracy Bocznicy Kolejowej.
1) aktualność podstaw prawnych w oparciu o które odbywa się eksploatacja bocznicy – najczęściej powtarzające się nieprawidłowości to powoływanie się na uchylone akty prawne i przepisy obowiązujące w jednostkach organizacyjnych PKP S.A., podczas gdy zgodnie z zapisami art. 19 ust. 3 pkt.2 ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (Dz.U. Nr 86, poz. 789, z późn. zmianami), „….użytkownik bocznicy jest zobowiązany do opracowania własnych przepisów wewnętrznych określających warunki techniczne oraz zasady i wymagania dotyczące bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego, utrzymania infrastruktury kolejowej oraz zasady i wymagania organizacyjne związane z utrzymaniem i eksploatacją pojazdów kolejowych”.
2) sprawdzenie, czy wśród podstaw prawnych wymieniono Regulamin RID lub Załącznik 2 do Umowy SMGS;
3) sprawdzenie, czy jednoznacznie określono zasady wykonywania prac manewrowych z wagonami załadowanymi towarami niebezpiecznymi oraz próżnym nie oczyszczonym taborem po przewozie towarów niebezpiecznych łącznie z prędkościami jazd manewrowych i stosowaniem / lub też nie wagonów ochronnych;
4) ustalenie, czy precyzyjnie określono zasady gospodarowania płozami hamulcowymi klinami drewnianymi lub z tworzyw sztucznych (rejestr płóz / klinów, miejsce usytuowania, prawidłowość oznakowania cechą właściciela i numerem kolejnym);
5) sprawdzenie, czy w części poświęconej przekazywaniu lub odbieraniu wagonów od przewoźnika wśród czynności kontrolnych wymieniono obowiązek sprawdzenia stanu zamknięć i zaworów, linek uziemiających, aktualności badań okresowych zbiornika oraz prawidłowość oznakowania tablicami identyfikacyjnymi i nalepkami ostrzegawczymi.
6) sprawdzenie, czy wszyscy pracownicy zatrudnieni przy czynnościach związanych z transportem kolejowym w sposób dowodny zapoznali się z postanowieniami „Regulaminu Pracy Bocznicy Kolejowej”;
7) sprawdzenie czy poprawki do „Regulaminu Pracy Bocznicy Kolejowej” nanoszone są na bieżąco.
Jednym z podstawowych obowiązków doradcy ds. bezpieczeństwa jest praktyczne sprawdzenie realizacji punktów 3 – 6.
II. Świadectwo bezpieczeństwa.
Doradca ds. bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych koleją nie musi brać bezpośredniego udziału w działaniach mających na celu uzyskanie świadectwa bezpieczeństwa (art. 19 ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (Dz.U. Nr 86, poz. 789, z późn. zmianami), ale ze wszech miar celowym wydaje się udział doradcy zwłaszcza przy tworzeniu przepisów wewnętrznych określających warunki techniczne oraz zasady i wymagania dotyczące bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz „Regulaminów Pracy Bocznicy Kolejowej”. Niestety większość autorów ww. przepisów nie wnika w specyfikę pracy danego przewoźnika, czy też użytkownika bocznicy kolejowej i korzysta z tego samego schematu czy to dla firmy zajmującej się przewozem za lub rozładunkiem np. tłucznia czy też firmy zajmującej się wyłącznie przewozem lub pracami ładunkowymi towarów niebezpiecznych.
III. Kwalifikacje personelu zatrudnionego w transporcie kolejowym.
Doradca bezpośrednio nie ponosi odpowiedzialności za kwalifikacje, badania okresowe i szkolenia okresowe (pouczenia) pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z bezpieczeństwem i prowadzeniem ruchu kolejowego. Pożądane natomiast jest skontaktowanie się doradcy z osobami odpowiedzialnymi w firmie za wyżej wymienione zagadnienia i sprawdzenie, czy powyższe zadania realizowane są zgodnie z postanowieniami Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 sierpnia 2004r. w sprawie wykazu stanowisk bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego i warunków, jakie powinny spełniać osoby zatrudnione na tych stanowiskach oraz prowadzący pojazdy kolejowe (DZ.U. Nr 212, poz. 2152, z późniejszymi zmianami).
Niezbędnym jest także omówienie tematyki związanej z bezpieczeństwem przewozu towarów niebezpiecznych w trakcie pouczeń okresowych (i udokumentowanie tematyki w dziennikach pouczeń okresowych), niezależnie od szkolenia wynikającego z postanowień Regulaminu RID i dodatkowo Załącznika 2 do Umowy SMGS obowiązującego od dnia 01.07.2006r.
IV. Uprawnienia Transportowego Dozoru Technicznego w zakresie napełniania i opróżniania zbiorników transportowych.
Zadaniem doradcy jest sprawdzenie, czy pracownicy wykonujący prace za / rozładunkowe z wagonów posiadają uprawnienia Transportowego Dozoru Technicznego określone w zał. nr 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 18 lipca 2001r., w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. nr 79, poz. 849). W przypadku stwierdzenia braku uprawnień winien podjąć niezwłocznie czynności mające na celu odsunięcie pracownika od wykonywania ww. czynności i skierowanie na szkolenie oraz egzamin w najbliższej terenowo jednostce Transportowego Dozoru Technicznego.
V. Bezpieczeństwo i higiena pracy.
Wszyscy pracownicy powinni posiadać aktualne szkolenia z zakresu bhp, zgodnie z postanowieniami: rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 129, poz. 844, z późn. zmianami), rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz.1860, z późn. zmianami) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa (Dz.U. Nr 107, poz. 1004).
Wszyscy pracownicy powinni zostać zapoznani z przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej stosownie do wymagań określonych w art.4, ust.1, pkt.6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 147 poz. 1229, z późn. zmianami).
W celu realizacji ww. szkoleń doradca powinien nawiązać współpracę z zakładowymi inspektorami bhp i ochrony p. poż.
Doradca winien okresowo kontrolować obowiązkowe wyposażenie w środki ochrony osobistej pracowników drużyn trakcyjnych, drużyn manewrowych oraz pracowników wykonujących prace ładunkowe z towarami niebezpiecznymi - stosownie do wymagań wynikających z przepisów bhp oraz przepisów (instrukcji) wewnętrznych przewoźnika, użytkownika bocznicy czy też zarządcy infrastruktury kolejowej.
VI. Szkolenia z zakresu Regulaminu RID i Załącznika 2 do Umowy SMGS (obowiązującego od dnia 01.07.2006r.).
Doradca powinien osobiście opracować (lub przynajmniej zatwierdzić) konspekt szkolenia dla pracowników zatrudnionych w transporcie kolejowym, jak również przy pracach ładunkowych z towarami niebezpiecznymi oraz bezpośrednio przeprowadzić szkolenie pracowników, bądź też przynajmniej przeszkolić osoby odpowiedzialne za szkolenie pracowników na stanowiskach związanych z transportem kolejowym i pracami ładunkowymi. Z przeprowadzonego szkolenia winno zostać wystawione zaświadczenie (Rozdział 1.3.3 RID i Zał. 2 do Umowy SMGS), którego oryginał otrzymuje pracownik, a kopia jest przechowywana przez pracodawcę. Na odwrocie zaświadczenia powinna być odnotowana tematyka szkolenia. Zaświadczenia winny być podpisane przez doradcę ds. bezpieczeństwa. Z pewnością część z Państwa jest zaskoczona koniecznością szkolenia z zakresu Zał. 2 do Umowy SMGS, pragnę jednakże zauważyć, iż w Załączniku 2 do Umowy SMGS, który będzie obowiązywał od dnia 01.07.2006r. (podobnie jak w RID) wprowadzono obligatoryjny obowiązek szkolenia pracowników (dział 1.3).
VII. Stan techniczny i wyposażenie toru(ów) rozładunkowego(ych).
Doradca winien dołożyć wszelkich starań, aby właściciel (użytkownik) bocznicy jak najszybciej i w pełni dostosował tory rozładunkowe na terenie baz paliw do wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 243, poz. 2063, z późniejszymi zmianami). W szczególności należy zabezpieczyć podtorze przed przenikaniem produktów naftowych do gruntu, wód powierzchniowych i wód gruntowych oraz emisją par tych produktów do powietrza atmosferycznego w procesach ich przeładunku i magazynowania (§11 ust. 1 pkt.1). Należy wykonać poprzeczne przerwy izolacyjne w tokach szyn dla produktów I i II klasy (o temperaturze zapłonu nie wyższej niż +55ºC). Bazy paliw należy wyposażyć w urządzenia i sprzęt gaśniczy określony w ww. rozporządzeniu. Na skontrolowanych punktach ładunkowych najczęściej brak jest zabezpieczenia przed przenikaniem produktów naftowych do gruntu lub wód gruntowych, a jeśli już wykonano takie zabezpieczenie, to albo wyłącznie od strony urządzeń nalewkowych, bądź też na zbyt krótkim odcinku.
Co prawda zgodnie z zapisami §176, bazy paliw płynnych wybudowane albo użytkowane przed dniem 01.01.2006r. mają być wyposażone w instalacje, urządzenia lub systemy przeznaczone do zabezpieczenia przed przenikaniem produktów naftowych do gruntu, wód powierzchniowych i wód gruntowych do dnia 31.12.2007r,. ale już dziś warto podjąć działania w tym kierunku. Skoro właściciele / użytkownicy baz paliw nie wykonali tego zalecenia w ciągu 5 lat (do tego zobowiązywało ich poprzednie rozporządzenie z 2000r.), raczej nie należy się spodziewać, iż niezwłocznie przystąpią do prac mających na celu zainstalowanie urządzeń zabezpieczających przed przenikaniem do gruntu produktów naftowych i właściwie zabezpieczających przed możliwością wystąpienia katastrofy ekologicznej.
VIII. Instrukcje i przepisy z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Najistotniejsze znaczenie z punktu widzenia doradcy winna mieć „Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego”, opracowana zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 121 poz. 1138, z późniejszymi zmianami). Doradca winien skontrolować, czy pracownicy zatrudnieni w transporcie kolejowym oraz przy pracach ładunkowych towarów niebezpiecznych zapoznali się z postanowieniami ww. „Instrukcji…”
W przypadku podmiotów zaliczonych do zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku, winny one posiadać opracowany „Programu zapobiegania awariom” (art. 251.1 ustawy prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627 z 20.06.2001r., z późniejszymi zmianami), natomiast podmioty zaliczone do zakładów stwarzających duże ryzyko winny posiadać opracowany: „Raport o bezpieczeństwie” ( art. 253.1 Ustawy o prawo ochrony środowiska ), oraz „Wewnętrzny Plan Operacyjno-Ratowniczy” ( art. 261.1 Ustawy o prawo ochrony środowiska). Doradca nie musi bezpośrednio angażować się w prace związane opracowaniem ww. dokumentów, ponieważ w podmiotach zaliczonych do zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku znajdują się komórki specjalistyczne odpowiedzialne za realizację ww. zadań.
IX. Plany Zapewnienia Bezpieczeństwa dla Towarów Wysokiego Ryzyka (TWR).
Celowym jest opracowanie „Planu Zapewnienia Bezpieczeństwa dla TWR” przez samego doradcę, bądź też aktywne włączenie się w opracowanie „Planu” - ściśle do wymagań określonych w podrozdziale 1.10.3.2.2 RID, jak również podjęcie działań mających na celu zaznajomienie pracowników z elementami opracowanego „Planu”- stosownie do zakresu czynności i odpowiedzialności pracownika.
W trakcie opracowywania „Planu Zapewnienia Bezpieczeństwa” należy pamiętać o konieczności współpracy przewoźników, zarządców infrastruktury, nadawców lub odbiorców w celu wymiany informacji i ujednolicenia procedur postępowania wszystkich zainteresowanych „na styku” pomiędzy poszczególnymi uczestnikami procesu przewozowego.
Należy także pamiętać, iż nie wystarczy tylko samo opracowanie „Planu Zapewnienia Bezpieczeństwa dla TWR” i bieżące nanoszenie zmian oraz okresowe weryfikowanie jego zapisów. Konieczne jest praktyczne sprawdzanie (wypróbowywanie) opracowanego i zatwierdzonego „Planu…”. Doradca powinien wziąć na siebie odpowiedzialność za realizację praktycznego sprawdzenia zapisów „Planu….”, czyli przeprowadzone ćwiczenia lub symulacji.
X. Procedury ekspedycyjne.
Doradca winien okresowo kontrolować prawidłowość i kompletność zapisów w dokumentacji przewozowej, np.: listy przewozowe, Zawiadomienia o wagonach gotowych do zabrania”, „Wykazy zdawcze”, rozkazy pisemne „O”, dzienniki ruchu R-142, dzienniki rozmów telefonicznych, rejestry śledzenia przesyłek materiałów szczególnie niebezpiecznych, wybuchowych i promieniotwórczych. Oprócz prawidłowości i kompletności zapisów w listach przewozowych (zgodnie z postanowieniami działu 5.4 RID i Zał. 2 do Umowy SMGS) doradca powinien kontrolować, czy do listów przewozowych zostały dołączone wszystkie wymagane dokumenty, a w rubryce „uwagi” wykazów zdawczych, zawiadomień o wagonach gotowych do zabrania, rozkazów pisemnych „O”, dziennikach ruchu ew. dziennikach rozmów telefonicznych odnotowano kod zagrożenia i numer UN towaru niebezpiecznego oraz skrót „TWR”.
Jednym z podstawowych obowiązków doradcy jest okresowe sprawdzanie stanu technicznego, zabezpieczenia i oznakowania właściwymi tablicami identyfikacyjnymi
i nalepkami ostrzegawczymi jednostek transportowych znajdujących się na bocznicy / pociągu /stacji.
Wyniki prowadzonych kontroli wewnętrznych pod kątem przestrzegania postanowień przepisów obowiązujących przy przewozie koleją towarów niebezpiecznych oraz przy pracach ładunkowych doradca winien dokumentować, natomiast wszelkie ujawnione nieprawidłowości niezwłocznie usuwać, np. w przypadku stwierdzenia braku instrukcji stanowiskowej na stanowisku rozładunkowym, bądź też podejmować działania mające na celu jak najszybsze wyeliminowanie tych nieprawidłowości.
Przedstawione powyżej punkty nie wyczerpują całego „katalogu” nieprawidłowości odnotowanych w trakcie dokonywanych przeze mnie kontroli. Są one jedynie nieprawidłowościami powtarzającymi się najczęściej. W powyższym opracowaniu pominięto. np. zagadnienia związane z dokumentacją dotyczącą taboru, torami wyznaczonymi do awaryjnego odstawiania wagonów, prawidłowością formowania pociągów, czynności ładunkowych, itd.
Niedopuszczalnym jest fakt, iż doradcy niejednokrotnie nie są obecni w trakcie kontroli prowadzonych przez pracowników Urzędy Transportu Kolejowego, pomimo uprzedniego poinformowania przez Urząd o terminie planowanej kontroli.
W podsumowaniu powyższych uwag należy podkreślić, iż jednym z podstawowych obowiązków doradcy ds. bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych koleją winno być bieżące śledzenie zmian w obowiązujących przepisach, a w przypadku wątpliwości konsultowanie się z innymi doradcami, np. przy pomocy forum na stronie internetowej Naszego Stowarzyszenia.
Bardziej aktywne działania doradcy w przedsiębiorstwie z pewnością przyczynią się do zmiany nastawienia kierownictw poszczególnych firm, a przede wszystkim zapewnią wyższy poziom bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych koleją, z korzyścią dla całego społeczeństwa oraz środowiska naturalnego.
Zbigniew Weinert